KLEUR BEKENNEN

KLEUR BEKENNEN
Peking, 1 december 2003

Neem een willekeurig Europees land in gedachten en associeer het met een kleur.
Welke kleur springt in het oog als u aan België, Nederland, Ierland, Polen of Griekenland denkt? Welke kleuren vloeien natuurlijk voort uit fauna, flora, landschappen, straten, design en architectuur? Niet eenvoudig zal u zeggen. Het was nochtans het studieonderwerp van Cristoph Häberle ⁽¹⁾. Hij spendeerde tien jaar fotografie aan landschappen en huishoudobjecten en kwam tot de conclusie dat meubels in Finland in kleur verschillen van Italiaanse en Spaanse meubels. Groene weiden van Friesland zijn niet de groene weiden van België. Het blauw van de Noordzee is niet het blauw van de Kaspische Zee. Het resultaat voor Europa leverde een complex kleurenpalet.

Ik stal de idee van Christoph Häberle’s landen-kleurtheorie en vroeg aan al mijn kennissen: “Welke kleur associeert u met China?” Het antwoord was kort en bondig: rood. Niemand aarzelde een seconde langer. Tot zover mijn onderzoek. Om toch te toetsen of mijn enquête niet wat meer diepgang zou kunnen bereiken, vroeg ik naar een tweede kleur. Neen. Rood. Rood. Rood. Het enige interessante dat iemand er nog aan toevoegde was: “Wat is er niet rood in China?” Les goûts et les couleurs ne se discutent pas. Alleszins niet in China.

Rood is waarschijnlijk de eerste kleur dat de mens heeft waargenomen. Onze oermoeders en -vaders zagen eerst rode besjes aan de struik tegenover hun hut hangen en hadden bloed aan hun handen van een geslachte mammoet. Daaruit vloeiden confituur en schilderkunst voort. Kleuren hebben betekenis. Een tomaat is rood in de winkel en grijs als ik ze vier weken in mijn ijskast vergeet. Kleurensymboliek is afhankelijk van tijd, cultuur, land, traditie en emotie. Het groen van grootvaders jas is niet het groen van de zomercollectie van Walter Van Beirendonck. Rood kan geassocieerd worden met een rode kop van je buurman als je muziek te luid staat, of de hoge bloeddruk van een gefrustreerde kennis, maar ook met de gezonde wangen van je nieuwe levensgezel. Wit is in het Westen de kleur van reinheid en onschuld. In China symboliseert wit de dood.

Nu moet ik uiteraard het onomkeerbare bewijs brengen dat rood, enkel en alleen rood, de kleur van China is. Er wordt in dit discours geen tegenspraak geduld. Laat ons een roodfilter en de schijnwerpers op China plaatsen. Geef me de kans de roodheid van China over u uit te storten. Vergeet het cliché dat rood enkel de kleur van de liefde is. Welkom tot de complexe wereld van het rood.

Rood in het Chinees is hong. Uit de talloze woorden die met hong in het Chinees worden gevormd, is al snel duidelijk hoe belangrijk rood is in de Chinese cultuur. Hong betekent trouwens niet alleen rood, maar ook ‘populair’. Een hong–ren (rode mens) is een populair figuur, een ster en tegelijkertijd iemand die macht kan uitoefenen.

Rode inkt is uitgevonden rond 2500 v. Chr. door… jawel, de Chinezen. Ze zijn behoorlijk conservatief, daarom is nu nog steeds geen enkel document geldig als er geen rode stempel op staat. Anderzijds schrijf je best nooit een tekst met rode inkt, want dat wordt geassocieerd met bloed en de dood. Behalve dan de keizer, woonachtig in een rode Verboden Stad, schreef louter uit snobisme zijn memories in vermiljoen.

Rood is de kleur van de hoogwaardigheidsbekleders, de VIP’s. Het is de kleur van de kilometers rode lopers die bij elke gelegenheid worden uitgerold. In een land van 1 miljard mensen zijn nu eenmaal miljoenen VIP’s. Rood is de kleur van de tapijten in de Grote Hal van het Volk (parlementsgebouw). Rood is de kleur van het vruchtvlees van een watermeloen, de versnapering die Chinese maffiabazen bestellen in een nachtclub samen met een fles Chivas Regal en een lichtekooi.

We hebben eveneens de ‘poisson rouge’, of de goudvis. Het beest is een gemuteerde variant van de rode karper, een heilige vis in China. Hij staat symbool voor kracht, wijsheid en doorzettingsvermogen. Het onderwerp op vele kitscherige Chinese schilderijen.

Rood is de kleur van de nationale vlag. Mooi communistisch, links rood. De kleur van de revolutie. Met een rood plein waren de Chinezen te laat, dat hadden de Russen al. Rood is de kleur van de rode tomaat die aan alle lagen van de bevolking toekomt. Dankzij de leer van Marx en Engel kreeg het proletariaat recht op een gelijk aantal tomaten, de bourgeoisie, met rode hoofden als een kalkoen, mochten naar hun dure rode wijn fluiten. Tijdens de Culturele Revolutie werd zwart de contrastkleur van rood. Rood is goed. Rood is moreel verantwoord. Zwart zijn zij die niet-rood zijn. Daarom is het nationaal volkslied “Dong fang hong” – Het Oosten is Rood -, wordt Mao de rode zon genoemd en zijn de kerstman en sinterklaas ook rood. De voorlopers van het huidige Chinese bevrijdingsleger waren het Rode Leger en de Rode Garde. Dat alles terwijl miljoenen Chinezen met het rode boekje zwaaiden. Allemaal hadden ze een rood hart, een hart voor de partij. Iedereen vocht tegen de hei-wu-lei, de vijf zwarte categorieën: de grootgrondbezitters – zij die over land beschikten voor tomatenteelt, de rijke boeren – zij die de tomaten oogsten en ze voor eigen winst verkochten, de contrarevolutionairen – zij die beweren dat tomaten niet rood zijn, de liberalen – zij die beweren dat de tomatenverkoop onderhevig is aan vraag en aanbod, en de criminelen – zij die de tomaten wegjatten.

Het wereldbeeld van de Chinezen is nooit heel groot geweest. Buitenlanders kregen de naam hong-mao-fan, de roodharige barbaren, niet te verwarren met de roodhuiden. Dit naar aanleiding van enkele rosse Hollanders die in Formosa aanmeerden. Rood is de kleur van de thermosflessen waarin heet water wordt bewaard om hong-cha (rode thee) te zetten. De Chinezen zijn zo koppig dat ze zelfs hun zwarte thee niet zwart te noemen, maar wel rood.

Rood is de kleur van het leven, dat ons tenslotte heilig is. Daarom is het de dominerende kleur in de Tibetaanse thangka’s. Ik heb het hier niet over de rode tangaslip van de vrouw van de Chinese president, maar wel over boeddhistische schilderijen.

Leven moet beschermd worden. Vandaar de aanwezigheid van het Rode Kruis in China. Rood is de kleur van bloed. Bloed, een levensvocht dat meer en meer deze hulporganisaties tot de wanhoop drijft. Aids heeft op grote schaal haar intrede gedaan, maar alles wordt mooi verdoezeld met een rode strik. Gevaarsignalen zijn ook vaak rood als verwittiging voor levensgevaar. Stoplichten zijn rood. Niet dat iemand daar iets om geeft in China. Je staat toch in de file, of het nu rood is of groen.

Rood is leven, rood brengt geluk. Geluk kan iedereen bij de start van het nieuwe jaar gebruiken. De ramen zijn gevuld met rode papercuts, op tafel staan schotels met rode appelsienen, rode kaarsen versieren het huisaltaar. Rode spreuken hangen rond de voordeur, een goud karakter ‘geluk’ hangt met een rode achtergrond te schitteren op elke huisdeur. In de straat ontploffen talloze rode firecrackers. Met nieuwjaar is alles zo rood dat de kwade geesten en monsters de stuipen op het lijf worden gejaagd en dat ze voor een jaar weer wegrennen.

Rood heeft een dubbele betekenis. Er bestaat ‘goed’ rood en ‘slecht’ rood. Goed rood staat voor passie, liefde, plezier en energie. Slecht rood symboliseert moord, woede, blessures, gevaar, oorlog en de Apocalyps. Dit dualistisch beeld inspireert auteurs en artiesten. Roodkapje had niet voor niets een rood kapje. Het goedaardige rode kapje moest contrasteren met het grijze gevaar van de wolf en het bloed dat ging vloeien uit de grootmoeder. De bekendste roman van China “Hong lou meng”, de droom van de rode kamer, gaat in vergelijk een beetje meer de huang (gele) toer op. Geel staat in China voor erotiek. Playboy is een geel tijdschrift.

Zhang Yimou, de Stijn Coninkx van China, koos in bijna al zijn films voor een rood thema. Rood is de rode draad doorheen zijn oeuvre. Rode zijde in ‘Judou’, rode sorghum in ‘Red Sorghum’, rode lantarens in ‘Raise the Red Lantern’. Zijn films lokken een groot debat rond de kleur rood uit: Is de rode ondergaande zon in ‘Red Sorghum’ de kleur van de Japanse Nationale vlag? Refereren de rode lantarens in ‘Raise the Red Lantern’ naar de seksuele dominantie van de heer of symboliseren ze de bevrediging van de concubines? Of rebelleert Zhang Yimou met het rood gewoon tegen de grijsheid van China? Misschien is rood niet langer de kleur van revolutie, geluk en feestelijkheid, maar gewoon het symbool van nieuw leven en reactie tegen het verleden? Rood wordt vandaag geherdefinieerd en gebruikt als kleur tegen de grijsheid en de politieke verkrachting van het rood tijdens de Culturele Revolutie.

Rood is de kleur van het Chinees toerisme. De bekendste toerist in China was Kuifje. Kuifje in China, De Blauwe Lotus. De cover van het album is rood. Als Chinese toeristen ‘rood’ zijn, dan is dat niet omdat ze uren in de zon hebben liggen bakken, maar wel omdat ze allemaal hetzelfde rode petje ophebben dat ze gratis van het reisbureau hebben gekregen.

Rood is de kleur van roodgloeiend eten. Rood is de kleur van de hoeveelheden rode pepers in Sichuan-gerechten. Het is de kleur van de verpakking van mooncakes, van vlees dat uren in de zon onder een rode lamp ligt, rood is de kleur van rode bonen. Vraag je een gerecht in bruine sojasaus klaar te maken, dan vraag je desalniettemin naar hong-shao, of een rode gebakken bereiding. Rood is de kleur van de rode kers op de top van een appelblauw zeegroene verjaardagstaart. Rood is de kleur van de rode lampionnen bij de ingang van een restaurant. Je kan ze vergelijken met de sterren van de Guide Michelin: hoe meer lampionnen, hoe beter de keuken.

Aangezien iedereen ook wel wat geluk en liefde in een huwelijk kan gebruiken, is ook hier opnieuw rood de basiskleur van het Chinese huwelijk. Chinese singles worden aan elkaar voorgesteld door een hong-niang, een rode vrouw, die als matchmaker functioneert. Als alles goed gaat en de rode vonken overslaan wordt het huwelijk georganiseerd met talloze rode attributen, zoals rode strikken op zwarte limo’s. De gasten geven na een rode uitnodiging te hebben ontvangen, een hong-bao, een rode envelop met geld. Dit zijn grote bedragen waar je wit van uitslaat en je jezelf blauw aan betaalt. Je rekening komt er gewoon op rood van te staan. Hopelijk kan je bedrijf ter compensatie nog enkele hong-gu, of bonusaandelen, met je delen. De bruid draagt een rode jurk. Op haar wit gepoederd gezicht zijn duidelijk twee rode wangen zichtbaar. Alle mannen riskeren nog de hong-yan-bing te krijgen, de rode ogen ziekt of simpelweg, jaloezie. Boven het huwelijksbed hangt een groot rood papieren karakter, shuangxi, het dubbele geluk. Bij het verdere verloop van het huwelijk kan je te maken krijgen met de hong-xing-chu-qiang, of de rode abrikoos die zich verwijdert van de muur, kort gezegd: zij laat hem zitten voor een ander. Ja, niets aan te doen, hong-yan-bo-ming, de kleur rood heeft een fragiel leven. Mooie mensen kennen vaak vele moeilijkheden.

Je wordt high van het Chinese rood. Zijn frequentie springt in het oog en doet je hart sneller slaan. Het suggereert hoop voor de toekomst en een bom energie.

China geeft trouwens niet van de eerste keer al zijn rood bloot. China heeft gewoon hier en daar een spetter rood en dat is nu eenmaal veel krachtiger dan één grote rode zee.

Ik raad u aan, wanneer u in China kleur moet bekennen, u voor rood gaat.
Tracht u zich interessant te maken met een andere kleur, dan krijgt u beslist een rode kaart.

1) Christoph Häberle is industrieel ingenieur en doctor in de filosofie. Hij is als docent verbonden aan de Media Academie van Stuttgart en is designer voor bedrijven zoals Lindt, Sprungli, BMW, Lafuma en Adidas. Hij publiceert binnenkort zijn studie “Colors in Europe: colours, people, worlds.”