|
|
|
|
BJ BEAUTY Hoogstzelden heb ik artikels gelezen over de architecturale lelijkheid waarin de meeste mensen op deze wereld moeten leven. Slechts weinig steden in de wereld zijn er tot nu toe in geslaagd een esthetisch aanvaardbaar urbanisme door te voeren. Geld en economische ontwikkeling zijn één ding, maar smaak voor het mooie, is iets anders. Daarom nodig ik u uit voor een openhartig gesprek over het uiterlijke van China! De buitenkant tout court. Even geen lofzang over het innerlijke, cultuur of charme. Geen gepalaver over litteratuur, opera, bergketens of watervallen. Let’s talk about urban looks. Waar zijn de sinologen, sinofielen, sinopaten, sinomanen, sinocritici, sinoperen, sinotieten en sinomieten? De sinusieten en sinorostieten? De sinoflessers, sinopippo’s en sinobiennes? Och, hoever kunnen we gaan… Moeten we de verdomde waarheid over China alleen maar stiekem lezen in het boek “Le Sabotage Amoureux”(1) van Amélie Nothomb? Ja, Amélie, je bent een auteur naar mijn hart. Je hebt gelijk! Bienvenue en Chine! Bienvenue au pays des ventilateurs! Ik hef het
glas op de eerste sinoloog die zijn doctoraat behaalt met het onderwerp: Ik ben pretentieus en betweterig, zoals vele buitenlanders die vandaag door het leven gaan met de lijfspreuk “Ich bin ein Beijinger”. Allemaal zijn we getuige van een hoofdstad die met de grond wordt gelijk gemaakt. Slechts de Verboden Stad en de Tempel van de Hemel blijven nog rechtop staan. Voor elke geest en menselijke fantasie is dit een unieke kans om deze blanco pagina in te vullen. Iedereen voelt zich god-met-schetsboek. Hoe wordt het lichaam van Beijing in de toekomst geboetseerd? Geen eenvoudige vraag in een universum vol mislukte steden! China spiegelt zich graag aan het Westen, maar is dit wel een goed idee? Ik ben geen voorstander van zware straffen, behalve voor de uitvinders van de badkamertegel, de plaatsers van blauwe vensters en de betongieters die bunker na bunker neerpoten met de naam “palace regency chateau plaza.” Levenslang esthetieklessen slikken en heropvoeding is mijn verdict voor zij die hun handtekening plaatsen onder het zoveelste archi-lelijke bouwsel. Zweepslagen zullen ze krijgen met de opgerolde foto’s van meesterwerken van verleden en heden. Laat ze allemaal een bad nemen in de afvalbergen van hun neonbuizen. Zowel de Chinese als Westerse architecten die denken in China snel geld te maken met afschuwelijke constructies, mogen van mij op de stoel van Clockwork Orange met opengesperde ogen kijken naar de juwelen die over de eeuwen al in China en else where gebouwd zijn. Ik wil hen een langspeelfilm draaien, urenlang beelden van de fantastische kunsten van Amenophis III, Victor Horta, Norman Foster, Richard Rogers, Gaudi, Frank Gehry en Renzo Piano voeden. Dat de mislukkelingen daarna maar braakneigingen krijgen wanneer ze hun eigen gedrochten aanschouwen. Eenmaal alles grijs is, mogen ze alles aflikken. Het is niet omdat Renaat Braem Belgie ook één van de lelijkste landen ter wereld noemde, dat hij voor mij het Chinese licht op groen krijgt. Nog minder wil ik dat Le Corbusier het hele land vol plaatst met Domino-huizen. Het is niet aan mij om te bepalen wat mooi is. Het is nog minder mijn taak te bepalen welke architecten de contracten binnentekenen. China’s moderne architectuur is niet moeders mooiste. Ik spreek hier hoofdzakelijk over behuizing voor de laobaixing (gewone mens), en NIET over topcontracten als een bird’s nest, de nieuwe opera aan Tiananmen, de entourage van het World Trade-kruispunt en de nieuwe Olympische stad. Moet ik mezelf verantwoorden voor deze lelijke waarheid? Laat ons een onderscheid tussen mooi, middelmatig, en lelijk maken. Hier vanuit gaand vroeg ik enkele vrienden en architecten, woonachtig te Beijing: Waar plaatst u Peking op de beauty-scale? “Boh, qua sfeer zijn er toch enkele sfeervolle plaatsen” zuchtten de meeste. Oh nee, nee!!! Neen, we spreken hier niet over “sfeer”. Iedereen geilt op sfeer. De eeuwige ridicule charme van lampionnen... Elke ziel loopt één keer per jaar naar Ikea om 500 goedkope theelichtjes te kopen. Met één theelichtje kan je de vuilste steenkoolmijn omtoveren tot een romantische gelegenheid. Plaats een lampion in een steeg en alle toeristen gaan ‘Waaaaauuuw!’ Sfeer heeft met esthetiek geen moer te maken. Een bruine donkere kroeg kan ook sfeer hebben, maar dat wil niet zeggen dat het hol esthetisch verantwoord is. Opnieuw: “Is Peking mooi, comme-ci-comme-ca, of lelijk?” Onze brave opleiding heeft ons geleerd altijd zaken te nuanceren, misschien iets teveel, dus het antwoord was: ‘Middelmatig’. OK, als ‘comme-ci-comme-ca’ de troetelnaam voor Peking is, welke Aziatische hoofdsteden zijn dan lelijk? Tja, toen was er een stilte. Op dit eigen ogenblik, terwijl ik dit schrijf, gaat er weer een sloophamer in een ‘oud’ gebouw van de jaren ’80 en komt er een nieuw spiegelpaleis. Wie weet wordt Beijing nog wel een glitter-hoofdstad wanneer alle resten van de jaren ’80 en ’90 verdwenen zijn. Een hypotheek van 20 jaar op een mistkrabber is immers absurd, wetende dat de gemiddelde overlevingsduur op iets meer dan 15 jaar wordt geschat. Veel architecten weten nu reeds dat hun gebouw in puin ligt vooraleer het afbetaald zal zijn. Zo had ik recentelijk een interessant onderhoud met een Amerikaanse architect die me wist te vertellen dat hij zich op 45-jarige leeftijd plotseling heel oud voelde. Waarom? Het gebouw dat hij op zijn dertigste in Harbin had gebouwd was reeds verdwenen. Fengshui is een boeiend Chinees concept dat spijtig genoeg alleen nog in exclusieve interieurboeken verder leeft. Ook al heeft fengshui iets heel saais in zich - altijd dezelfde vormen, dezelfde type daken, noord-zuid positie - het is én blijft een ijzersterk concept. Feng betekent wind, shui betekent water. Eén zijn met natuur en water, een goede wind (qi) in je huis bewaren, zijn primordiaal. Plaats uw huis ten zuiden van een berg naast een beek, ten noorden van een meer, uw bed diagonaal in uw kamer naast een visbokaal, de vis met zijn staart naar het westen en de bokaal met uitzicht naar het raam. Vroeger slaagde men er aardig in op deze manier fantastische gebouwen in te richten, maar tegenwoordig denk ik dat de meeste buildings worden geplaatst onder invloed van fengjiu (wind-wijn) of feng-qian (wind-geld) in plaats van feng-shui. Koop uw huis ten zuiden van een shopping centre, ten noorden van een KTV, met uw gouden bed naast de DVD-speler, een plastiek boeddha aan het voeteneinde, blauw neonlicht als zwoele nachtlamp, marmeren vloeren, een visbak barstensvol Nemo’s, een appelblauwzeegroen lederen salon met beige geborduurde kussentjes, een fake Romeins beeld in de hal en een paarse reproductie van de Mona Lisa in de keuken. Ademt u nog? Een topconstructie gebouwd in de 20ste eeuw bij ‘water’ (en daarom misschien ook volgens het Fengshui-principe) is Fallingwater van Frank Lloyd Wright in Pennsylvenia. Eén van de modernste woningen de dag vandaag, gebouwd in de jaren ’30 boven een waterval. Dezelfde Frank was de architect van het Guggenheim Museum in New York. Vliegen we van Guggenheim New York naar Guggenheim Bilbao komen we tot de architect Frank Gehry. Als deze man, naast het tekenen van musea, ook nog heel California met villa’s kan bevoorraden, waarom kan hij dan geen plan voor Peking uittekenen? China heeft
daarenboven talent! Wat is het concept van Peking modernista? Er worden wel architecten als Jacques Herzog en Pierre de Meuron ingeschakeld voor het bekende bird’s nest in de Olypische stad, maar hoeveel liters rijstwijn en smeergeld gaan de lijn van deze stad bepalen? Geen wonder dat veel architecten zich terugtrekken en geen voorstellen durven inleveren. Meters dossiers en maanden werk worden in één dag doorgebladerd en weggestemd. Juryleden worden omgekocht via SMS en 400 miljoen dollar projecten worden bij haaienvinnensoep doorgeslikt. Iedereen bouwt wat ie wil, ongeacht de invulling van wat-begrijpen-we –onder- een- Chinees-moderne-look. Dit is de moeilijkheid van zovele wereldsteden als Beijing: ze hebben geen plan. Daarom zijn goede architecten zelfs niet goed genoeg, urban developpers dienen een even belangrijke taak te krijgen. Zij moeten de boel op een coherente manier aan elkaar rijgen. Voor dit breiwerk hebben ze nu al een periferie ‘nummer 5’ van 100 km lang moeten aanleggen waar, ironisch genoeg, geen auto op rijdt. De metro tuft gedurende 1 uur op 1 absurde lijn van oost naar west. De rijken der rijken wonen in een ongezellig ‘centrum’ dat zo groot is als Canada en de échte Chinezen leven buiten de vijfde ring in Tokyo!! Je bent een kwartier te voet onder weg van kruispunt A naar B. Waarom? Omwille van veiligheidsredenen is er gekozen voor low-rise in plaats van high-rise buildings. Er moet een minimumafstand van Beijing tot Barcelona tussen elk gebouw worden gerespecteerd. Waar is in godsnaam de architectuur VOOR het volk? Bestaat er nog zoiets als ‘communisme in distancia, atmospherica en esthetica’? Schoonheid kan je helaas niet uitdrukken in statistieken. Je kan geen cijfers opvragen die het verband aantonen tussen criminaliteit, seniliteit en lelijke behuizing. Niemand heeft wellicht het effect van de witte badkamertegel op de menselijke hersenmassa onderzocht. Nog minder mag je bepalen voor een ander wat mooi is. Of toch niet? Moeten we misschien toch een sterkere leider eisen die, zoals in de moderne rechtstaat, op een democratische manier bepaalt wat kan en niet kan? Lelijkheid kan gelukkig ruimschoots met ‘energie’ en ‘pit’ worden gecompenseerd. Met andere woorden, wie niet mooi is, moet al het positieve van de wereld uitstralen. Dat euforisch gevoel, daar ontsnapt op dit ogenblik geen enkele Pekinees aan! Iedereen met geld voelt zich Prada en Hermes. Ondertussen staat het licht in het Chinese mekka op groen voor alle designers van de wereld. De Partij heeft zich teruggetrokken en Wang-en-alleman zit op de troon of in de jury. Terwijl ik dit schrijf, besef ik dat de tonnen dynamiet, de duizenden kranen, de tonnen beton en staal me opwinden. Het stof van de talloze constructies prikkelen als zware prettige sigaretten mijn ademhaling. Ga je flirten met architecten op café, dan is er altijd wel één die diezelfde dag een sportstadium voor 5000 mensen uit zijn pen heeft laten vloeien. Wie weet wordt Beijing als megalopolis nog wel een labo dat de uitersten van architecturale chemie bij elkaar brengt. Of het een bruisende mix wordt, simpelweg ontploft of zichzelf afstoot, is af te wachten. Eén feit staat vast: dit wordt geen tweede New York, Rio of Tokyo, maar wel een BJ-number one. Bauhaus en eenlijnige stadsplanning staan buiten spel. Inventieve chaos is de constante in de architecture aujourd’hui van Peking modernista. De vraag is alleen wat we nu doen met de duizenden misbaksels
die reeds zijn neer geplant. Afbreken en op de afvalberg? Laten vergrijzen? Opblazen? Christo!! Ik ben je grootste fan!! Als je de Reichstag, Pont Neuf, bomen en eilanden kan inpakken, dan kan je Peking ook wel aankleden. Nadat je The Gates in 2005 in Central Park New York hebt geplaatst, maak dan dat je hier komt en pak de lelijkheid van Peking in! Dat we er eventjes niets meer van zien. © 2004, LIN 1) Nothomb, Amélie, Le Sabotage Amoureux, Parijs, Magnard, 2001
|
