voorwoord

Home landkaart inleiding partijrecht staatsrecht strafrecht burgerlijk recht webterras boekenkast impressies

unibook5.gif (2537 bytes)

VOORWOORD

algemeenheden

Het Documentatiecentrum Chinees Recht heeft sinds 1984 tientallen studenten materiaal en begeleiding verstrekt voor het maken van schriftelijke werken en thesissen. Na het emeritaat van de lesgever staat het materiaal nog steeds ter beschikking van belangstellenden. Het is evenwel opvallend dat de meeste belangstellenden slechts belang stellen in het economisch recht met in hun achterhoofd daarmee zaken te kunnen doen in China. Maar zoals het welslagen van een huwelijk niet wordt bepaald door de regels van het huwelijksrecht maar door de kwaliteiten van bruid en bruidegom, zo wordt ook het succes van een onderneming niet bepaald door de regels van het economisch recht maar door de kwaliteiten van de ondernemer en zijn klanten: hun zakeninstinct en krediet, het laatste zowel in de zin van kapitaalkrachtigheid als van betrouwbaarheid. Ware dat niet het geval dan zou iedere ondernemer een Bill Gates zijn. Waarmee niet gezegd wil zijn dat het economisch recht geen zin heeft, maar het is niet meer dan een uitgangspunt in het economisch handelen en trouwens erg saai.

China, zoals België, verzuipt in de wetten, reglementen en besluiten allerhande, al is het natuurlijk waar dat ze hier en ginder voor veel werkgelegenheid zorgen: ambtenaren, notarissen, advocaten, deurwaarders, de politie, de staande en de zittende magistratuur, professoren, assistenten, computer- specialisten, bibliothecarissen en tutti quanti verdienen er een goede boterham aan, en bovendien houden ze duizenden jonge lieden van de straat.

Over de Belgische wetten zwijg ik. Het amusante van de Chinese wetten is dat ze zo veranderlijk zijn, soms volgt de ene ‘voorlopige’ wet de andere op, tot de heren-leiders-van-het-proletariaat/het volk een idee hebben van wat ze eigenlijk willen, en dikwijls is de practijk anders dan de wet. Het meest interessant zijn de partijstatuten, de grondwetten en de strafwetten. De partijstatuten en grondwetten omdat ze afhangen van de politieke ontwikkelingen binnen de Chinese Communistische Partij. De strafwetten omdat ze de Chinese ondeugden van de dag weergeven. Dat de practijk van het dagelijks leven dikwijls, zo niet gewoonlijk, afwijkt van de regels, is zowel deugd als ondeugd.

Als algemene ondeugd – verklaarbaar omdat China door zijn omvang en talrijke bevolking moeilijk regelbaar is - wordt zij aan de kaak gesteld door de onderzoekscommissies van de (door de partij overheerste) Chinese Nationale Volksvergadering, als bijzondere ondeugd wordt zij vervolgd door de (door de partij overheerste)  gerechtelijke organen, soms als bepaalde misdrijven die grote schade of ergernis verwekken de spuigaten uitlopen, in samenloop met rechtstreeks door de partij opgezette campagnes, zoals de steeds terugkerende campagnes tegen corrupte overheidsdienaren en tegen smokkelaars. De toegift van die campagnes, in vergelijking met de normale vervolging, zijn de veel zwaardere straffen en de grote publiciteit die aan die zaken wordt gegeven via televisie, radio en kranten. Ze zijn ook het zoveelste bewijs dat de partij, vertegenwoordigster van het proletariaat/het volk, wetten nog steeds beschouwt als middel om haar wil op te leggen aan dat proletariaat/het volk, en rechtbank, parket en politie gebruikt als uitvoerders van haar wil. Onder die oppervlakte bewegen zich tegenstromingen van locale machtspolitiek, maar ook van een doelbewust streven naar een opener en eerlijker rechtspraak en vervolging.

Het is ook een typisch Chinese deugd. Vanouds hechten Chinezen meer aan de practische dan aan de theoretische kant van de zaak,  zoals Lin Yutang met een voorbeeld uitdrukt: het feit dat in het voor-communistische China de natuurwetenschappen niet tot ontwikkeling kwamen, is omdat Chinese geleerden bij het zien van dieren of planten zich voornamelijk afvroegen of ze eetbaar waren. Die voorkeur voor het practische vindt je eveneens in de filosofie, van Confucius tot Mao. En dit geldt ook voor de Chinese houding tegenover wetten. Die dienen op de eerste plaats de openbare orde te handhaven. De oude keizerlijke wetgeving gaf aan de ambtenaren richtlijnen in die zin, en daardoor bevatten de keizerlijke wetboeken voornamelijk strafrechtelijke bepalingen. Andere zaken werden door het gewoonterecht van de clans en het plaatselijk gewoonterecht geregeld. In de communistische wetgeving ligt nog  zwaar de nadruk op het strafrecht, maar daarnaast worden de zaken die vroeger door het gewoonterecht werden geregeld, tot eind zeventiger jaren door de partij, d.w.z. de partijbonzen, en sinds begin tachtiger jaren meer en meer bij wet geregeld, onder het motto dat niet de man maar de wet de regels moet stellen. Die verandering was het enige goede dat de Grote Proletarisch Culturele Revolutie (GPCR) in China heeft bewerkstelligd. De economische modernisering  en de opening naar het Westen heeft bovendien een sterke impuls gegeven aan de ontwikkeling van een modern wettenstelsel.

Ten overvloede zij gezegd dat de Chinese wetten net zo Chinees zijn als de nederlandse en vlaamse Chinese restaurants: westers in Chinese opmaak. Op het einde van de Qing-dynastie en tijdens de republiek baseerde de wetgeving zich op het Japanse recht, dat zelf door het Duitse recht was geïnspireerd.  In de communistische gebieden voor 1949 en in de eerste periode van de Volksrepubliek was de wetgeving geörienteerd op Rusland, na de GPCR op Japan, Taiwan, Europa, en Amerika. Daardoor behoort het Chinese wettenstelsel tot de familie van wetgevingen in de Romeinsrechtelijke traditie. Het behoort ook tot de Chineesrechtelijke traditie, wat dan voornamelijk in de strafwetten en de familierechtelijke wetten tot uiting komt. De wetten zijn specifiek Chinees in zoverre zij aangepast zijn aan specifiek-Chinese omstandigheden: enorm groot grondgebied, enorm grote bevolking, grote geografische en culturele verscheidenheid.

De huidige Chinese machthebbers streven naar de omvorming van China tot een Chinese rechtstaat, maar hebben het nog steeds moeilijk met de gedachte de 'burgers' individuele rechten of vrijheden toe te staan, enerzijds omdat dit niet strookt met de communistische opvatting van wetten als instrument van de heersende klasse om de klassewil op te leggen aan het volk, anderzijds omdat de leiders bevreesd zijn dat dit tot wanorde en anarchie zou leiden en daarmee tot de ondergang van de partij en de staat. In de practijk evenwel zijn 'brave' burgers buiten de politieke arena tegenwoordig vrijer in hun doen en laten(1) dan ooit tevoren in de Chinese geschiedenis. En de toegang tot het internet, poort des verderfs van de macht, hergeeft ook minder 'brave' maar wel rijke burgers wat vrijheid.

de vertaling

De vertaling van de wetten volgt de tekst op de voet, wat soms onfraai nederlands tot gevolg heeft. Maar wetten zijn geen fictie - al meldt mijn kandidaturencodex sinds jaren "All the characters in this book are purely imaginary and have no relation to any living person" -, die je vrij kunt hertalen(2). De vertaling moet zo goed mogelijk laten horen wat de wetten zeggen, en kan dat ook, want de omstandigheid dat de Chinese wetgeving op de westerse wetgeving geënt is, maakt dat de bedrieglijke eenvoud van de Chinese spraakkunst minder voor verwarring kan zorgen.

De Chinese wetgeving bevindt zich in volle ontwikkeling. Niet alleen volgt de ene wet na de andere, maar de wetten worden ook om de haverklap herzien en nogmaals herzien. Een bijkomend probleem is de Chinese juridische terminologie zich in ontwikkeling bevindt en dus nogal veranderlijk en en soms meerduidig is, zodat enerzijds dezelfde term in de Deng-Jiang-Hu-periode, waarin de juristen zich op de Amerikaanse en Europese wetgevingen oriënteren en tevens in groepen over de wereldbol flaneren om alle andere rechtstelsels te bestuderen, inhoudelijk sterk kan afwijken van de term in de Mao-periode, toen zij bij de Russische wetgeving leentjebuur speelden, en dat anderzijds verandering in terminologie niet per se op inhoudelijke verandering duidt. Maar dat maakt het juist boeiend(3).

ten slotte

Het  is ook boeiend te zien hoe de Chinese juristen eerst langzaam, maar - wegens de toetreding tot de WTO - steeds sneller, een modern wettenstelsel uitbouwen. Om u daarin te laten delen zijn ook veel vervallen wetten opgenomen. Om het zich ontwikkelende Chinese recht te verstaan is het echter wel nodig inzicht te verwerven in de culturele, politieke,  economische en sociale geschiedenis van het land (4). Daarom beperken de boekenkast en het webterras zich niet tot het recht, maar komen daar al deze aspecten aan bod.

barpotlood.gif (3040 bytes)

1) over de veranderingen in het dagelijkse leven van de Chinezen, zie: JAN-PHILIPP SENDKER, Risse in der grossen Mauer, Gesichter eines neunen China, München, Karl Blessing Verlag, 2000, 224 blz.; ÉRIC MEYER, Sois riche et tais-toi!, Paris, Éd.Rober Lafont, 2002, 425 blz.; PETER NOLAN, Transforming China, London, Anthem Press. 2004, 333 blz.;  FLORIS-JAN VAN LUYN, Een stad van boeren, De grote trek in China, Amsterdam, Uitgeverij Prometheus, 2004, 239 blz.
2) alles over het hertalen van fictie in: WOLFGANG KUBIN, Die Stimme des Schattens, Kunst und Handwerk des Übersetzens, München, Edition Global, 2001, 151 blz.
3) Bij voorbeeld: de historie van de termen 'democratische dictatuur van het volk' en 'dictatuur van het proletariaat' verloopt in een cirkelbeweging: in het Gemeenschappelijk Programma van 1949 en de Grondwet van 1954 heet het 'democratische dictatuur van het volk', in het Grondwetsontwerp van 1970 en de Grondwetten van 1975 en 1978 vervangen door de 'dictatuur van het proletariaat', in de Grondwetten van 1982
en 2004 komen beide termen voor, in de zin dat de 'democratische dictatuur van het volk' gedefinieerd wordt als in essentie de 'dictatuur van het proletariaat'. De proletariërs van weleer zijn inmiddels gezeten burgers geworden, zodat de 'democratische dictatuur van het volk' feitelijk gedefinieerd moest worden als in essentie de 'dictatuur van het kapitalisme'. De termen 'contrarevolutionair' en 'contrarevolutionairen' hebben zich daarentegen rechtlijnig weten te handhaven om pas in de Grondwetswijziging van 1999 definitief in de vergeetput te worden bijgezet, nadat zij al eerder uit de Strafwet waren verdwenen: spreekt de Strafwet van 1979 over  'misdrijf van contrarevolutie' dan heeft de Strafwet van 1997 die term vervangen door  'misdrijf van ingevaarbrenging van de nationale veiligheid', al komt alles inhoudelijk mutatis mutandis wel op hetzelfde neer, ergo oude wijn in nieuwe zakken.
4) Chinese wetten hebben door die achtergrond "Chinese characteristics" (zoals Belgische wetten "Belgian characteristics" hebben, o.a. door de driedeling van het land in taalgewesten, de bevoegdhedendoolhof en de politieke touwtrekkerij).  Voor de "Chinese characteristics", zie http://www.china.org.cn/government/whitepaper/node_7137666.htm (The socialist system of laws with Chinese characteristics, white paper, published by the Information Office of the State Council on October 27, 2011). Tegelijkertijd brak een nieuwe culturele revolutie los: zowel Hu Jintao als Xi Jinping willen dat inmiddels gebouwde moderne stelsel van wetgeving en rechtspraak  afbreken door wetgevers en rechtbanken onder rechtstreeks gezag van de partij te brengen en te verplichten tot gehoorzaamheid aan de partijbeslissingen, zie de folder 'ideologie', subfolder 'socialisme-kapitalisme', trefwoord 'dictaat'. Die afwisseling in het rechtssysteem is ook een  "Chinese characteristic".

vault.gif (2257 bytes).

wijsvinger-anim.gif (352 bytes) voor een opgewekt begin of luchtig intermezzo, ga naar impressies
wijsvinger-anim.gif (352 bytes) nota: start je studie van het Chinese recht op het webterras-recht-algemene inleidingen
wijsvinger-anim.gif (352 bytes) nota bis: wie niet in Chinees recht, maar wel in de Chinese cultuur is geïnteresseerd, flitst naar het webterras
wijsvinger-anim.gif (352 bytes) nota tis: hier en daar zijn bij de teksten aantekeningen en noten gevoegd, wie daar niet genoeg aan heeft, raadpleegt de boekenkast, surft naar het webterras, stuurt een berichtje naar
Email versturen of daalt af naar Hooverplein 9 lift-1, B-3000
Leuven

BERICHT AAN DE MASTERSTUDENTEN: Het Hanenburg-Yntemafonds stelt jaarlijks een prijs van € 2500,- beschikbaar
voor de beste masterscriptie over een onderwerp van Chinees of van Taiwanees recht. Inlichtingen?
zie: http://www.hanenburg-yntemafonds.be/

redactie.gif (6251 bytes)

© 2002 - 2013 Jacoba J.H.M.Hanenburg. De teksten zijn vrij toegankelijk voor zuiver persoonlijk, niet-commercieel gebruik. Acht werkgroepen van de lichting 2002 Sinologiestudenten eerste en tweede licentie hebben meegewerkt aan de vertaling van de wetsteksten waar hun © staat. De onderstaande zoeker doorheen de hele webstek is gemaakt door Sébastien Bruggeman.
wijsvinger-anim.gif (352 bytes) Disclaimer


 
114528